Videolar Linkler RSS Site Haritası
 
 
 
 
Untitled Document
» Konular / Afrika/ 'Nijerya’nın Üstündeki Kambur: Boko Haram'

Yazarlar
  Mehmet Seyfettin EROL
  Hacked By Er0iN || Yalnızlık sert gelir ...
  Alaeddin YALÇINKAYA
  Hacked By Er0iN || Yalnızlık sert gelir ...
  Elşan İZZETGİL
  Hacked By Er0iN || Yalnızlık sert gelir ...
  Ceren GÜRSELER
  Hacked By Er0iN || Yalnızlık sert gelir ...
  Musa KARADEMİR
  Hacked By Er0iN || Yalnızlık sert gelir ...
  İsmail CİNGÖZ
  Hacked By Er0iN || Yalnızlık sert gelir ...
Diger yazarlar »
  Eklenme Tarihi: 2012-07-12 00:26:36
'Nijerya’nın Üstündeki Kambur: Boko Haram'

Bilindiği üzere Afrika devletleri uluslar arası alana 1960’lı yıllardan itibaren entegre olmaya başlamıştır. Afrika devletlerinin uluslar arası alana entegre olmasıyla birlikte içlerinde barındırdıkları etnik ve dini çatışmalar dünya kamuoyunu meşgul  etmeye  başlamıştır.

Bağımsızlığından itibaren etnik ve dini çatışmaların eksik olmadığı, yaklaşık 250[1] etnik topluluğun olduğu ve farklı dinlere mensup insanları bünyesinde barındıran Nijerya, zengin petrol kaynakları ve gelişen demokrasi anlayışıyla Afrika ‘ nın parlayan yıldızı olma yolunda ilerlemektedir. 2008 yılında uygulamaya geçirilen ekonomik reformları ile Sahra altı Afrika’nın en hızlı büyüyen ekonomilerinden biri olan Nijerya, bugün Next-11 listesinde yer almaktadır[2]. Ancak bu duruma Boko Haram gibi dini saikle hareket ederek bir takım kazançlar elde etmek isteyen örgütler engel olmaktadır.

Nijerya’nın yaklaşık 30 yılına damgasını vuran Maitatsine ve onun devamı olarak kurulan Boko Haram Örgütü, uluslar arası alanda ağırlığını 2000’li yıllardan itibaren hissettirmeye başlamıştır. Biz bu bağlamda Nijerya ‘nın üstünde adeta bir kambur olan Boko Haram Örgütünün kuruluşunu, amaçlarını ve felsefesini tarihsel arka planda ele almaya çalışacağız.

Boko Haram Örgütünü ele almadan önce, bu örgütünde eylemlerini meşrulaştırdığı zemin olan İslam dininin ülkede yayılış aşamasına değinmek yerinde olacaktır. İslam dini, ülkede 11. Yüzyılda Arap tüccarlar tarafından yayılmaya başlamıştır.[3] İslam daha çok Kuzey Nijerya’da etkili olmuştur. Osman Bin Fodyo 19. yüzyılda bu bölgede muhafazakâr bir Sokoto halifeliğini kurdu.1903 yılında Sokoto halifeliği İngiliz sömürge yönetimi altına girmiştir.[4] Bu tarihten itibaren İslamiyet,  sömürgeciliğe ve Batı’ya karşı direnişin bir simgesi haline geldi.[5]

1970’lerde uzun süren bir iç savaş sonunda Suudi Arabistan’ın da desteği ile Nijeryalı bir Selefilik doğdu. Izala olarak bilinen bu akım hem köktendinci hemde modern olabildi. Izala savunucuları Hz. Muhammed’in neslindeki fikirlere ve yaşam tarzına dönüşü savundular. Özellikle kuzey Nijerya'nın yeni yeşeren eğitimli orta sınıfı arasında etkili oldular. En çok da modern fikirlerin aslında zaten orijinal dini metinlerde olduğu iddiaları dikkat çekti. Bireysel eğitim ve bireysel inanışı, modern ticari pratikleri ve Batılı konuları da içeren bir eğitimi, bunların hiçbirinin haram olmadığını iddia ederek savundular. Hatta kadınlara yönelik bazı eğitimleri de teşvik ettiler.[6]

Hıristiyanlık ise 15.yüzyılda esas olarak Portekiz ‘in kıtanın batı kıyılarına hâkim olmasıyla yayılmaya başladı.[7] Bugün itibariyle Müslümanlar ve Hıristiyanlar arasında derin bir ayrılık vardır. Bu ayrılığın bu kadar derinleşmesinde Batı’lı Hıristiyan devletletlerin sömürgecilik faaliyetleri etkili olmuştur. Resmi verilere göre Müslümanlar, 140 milyonluk Nijerya nüfusunun %68'ini oluşturmaktadır. Hıristiyanların oranı %22 iken geri kalan %10'luk Nijeryalı da ateist yâda yerel dinlere mensuptur. Ülkenin kuzeyindeki 11 eyalette, İslam şeriatı uygulanmaktadır.[8]Müslümanlar daha çok kuzey eyaletlerde etkili iken Hıristiyanlar ise güneyde etkilidir. Ülkedeki bu bölünmüşlük ortamı içinde Boko Haram dini saikle hareket ederek sosyo-ekonomik kazanımlar elde etmektedir. Boko Haram Örgütünü daha iyi anlamak açısından onunla aynı düşüncelere ve amaçlara sahip olan Maitazinis örgütünü incelemek gerekir.

Maitazinis Örgütü

Maitazinis örgütü 1980 yılında Kano’da ortaya çıkmıştır. Bu örgüt Muhammet Marwa tarafından kurulmuştur. Maitazinis 18 Aralık 1980’de polis merkezlerine, hükümet kuruluşlarına, kiliselere, Hıristiyanlara ve ılımlı Müslümanlara saldırılar yapmaya başladı. Bu örgüt İslam için savaştığını savunmakta ,Nijerya ‘da İslam şeriatının uygulanmasını isterken  batı eğitim ve öğretimine karşı çıkmaktadır. Maitazinis ve onun takipçileri Kano halkı için büyük bir tehdit ve endişe kaynağıdır.

Örgütün kurucusu Muhammet Marwa 1945 yılında Kuzey Kamerun’daki Marva’nın bir köyünden Kano’ya göç eden bir İslam bilginidir. O Kano’da islamın saflaştırılmasını isteyen bir fanatik oldu. O batılılaşmadan dolayı İslam ‘ın bozulduğuna inanıyor. Onun öğütlerinin küfürbaz ve provakatif olmasından dolayı Kano emiri onu Kano’dan kovdu. 1966 yılında emirin ölümünden sonra Kano’ya tekrar geri döndü. Marva devlete karşı hukuksuz hareketleri ve provakatif davranışlarından dolayı 1972 ve 1979 yılları arasında birkaç kez tutuklandı. Ayrıca Marva Kano’daki İslami çevre arasındaki birçok popüler düşünceye muhalifti. Hatta Hz. Muhammed ‘i eleştirdiği için alenen suçlandı. Marva temel ihtiyaçlarını dahi karşılayamayan geniş halk tabakasını cezp edebilmek için ekonomik durumu sömürmüştür. Bu örgütün taraftarlarına “Yan Tatsine” denilmektedir. Bu örgüt de Boko Haram ile aynı yöntem ve arçları kullanmıştır.[9]

Boko Haram

Boko Haram, 2002 yılında Muhammet Yusuf tarafından Nijerya’da şeriat uygulamak amacıyla kurulan İslamcı terör örgütüdür.  Resmi adı Sünnet ve Cihadın Yayılmasına Adanmış İnsanlar anlamına gelmektedir. En belirgin özellikleri, motosikletli tetikçi ve bombacılar kullanmaları. Özellikle polis karakollarını, devlet binalarını, göçmen bürolarını, politikacıları ve diğer geleneklerden gelen Müslüman din adamlarını hedef alıyorlar[10].Örgüt özellikle şeriat hükümlerinin daha etkin olduğu Kuzey Nijerya’da faaliyetlerini sürdürmektedir. Örgüt ilk askeri tesisini 2004 yılında Nijer sınırına yakın bir bölgede kurdu. Boko Haram ilk olarak 2004 yılında Kamerun sınırı yakınlarında Nijerya polisiyle girdiği çatışmada 28 üyesini kaybetti.

Örgüt genel olarak batı eğitimini, batı kültürünü ve modern bilimi reddediyor. İronik olarak Yusuf bunları yasaklamasına rağmen batı teknolojisiyle yapılan arabalardan, son teknoloji iletişim ekipmanlarından ve en modern sağlık hizmetlerinden yararlanmaktadır. Bu örgüt islama katı bağlılığı destekliyor. Örgüt ‘ün temel amacı tüm Nijerya ‘ya şeriat getirmektir.[11]

Örgüt üyeliği toplumda hızlı bir şekilde yayılmaktadır. Örgüt üyeliği öğretim elemanları, öğrenciler, bankerler, eski devlet memurlarından ziyade alkol bağımlıları, serseriler ve genellikle hukuksuz insanlar arasında yayılmıştır. Örgüt üyeliğinin bu insanlar arasında yayılmasının asıl sebebi toplumdaki sosyo-ekonomik dengesizliklerdir. Özellikle kısıtlı eğitim imkânlarından dolayı artan cehalet, yoksulluk, devletin yönetim organlarında artan rüşvetçilik, zaten kısıtlı olan kaynakların yanlış kullanılması ve işsizlik gibi faktörler örgüte katılımı arttırmıştır. Bu problemler yoksullaştırılmış, hayal kırıklığına uğramış insan sayısını arttırdı ve bu insanları Yusuf gibi halk avcılarının eline düşürmüştür.[12]

Boko Haram hareketinin lideri Yusuf ortaokuldayken okuldan ayrılarak kuran öğrenmek için Nijer ve Çad’a gitti. Bu iki ülkedeyken batıcılıktan ve modernizasyondan iğrenen radikal görüşlerini geliştirdi. Marva gibi Yusuf ‘ta Nijerya ‘ya dönerek Maiduguri ‘ye yerleşti ve 2001 yılında Yusuffiya olarak bilinen tarikatını kurdu. Cemaati Nijer ve Çad Cumhuriyetleri’nde olduğu gibi 280.000’den fazla kişiyi etkiledi. Yusuf ; Jafar Adam, Abba Aji ve Yahaya Jingir gibi İslam bilginlerine karşı radikal ve provakatif eylemlere başlayarak onlara karşı politik enstitüler kurdu.[13]

Hareketin ideolojisi ve felsefesi “Bono” ve “Haram” kelimelerinin açıklanmasıyla en iyi şekilde açıklanır. Hausa (Nijerya ‘da yaşayan etnik grup) dilinde “Boko” yabancı ve batı anlamına gelmektedir. “haram” kelimesi ise Arapçadan türetilmiş yasak ve günah anlamına gelmektedir. Bu iki kelimenin bir araya gelmesiyle oluşan anlam batı eğitimini ve batı kültürünü yasaklamayı ifade ediyor.[14] Abartısız olarak Boko Haram kitap günahtır anlamına gelmektedir.[15]

Örgütün en temel amacı modern devlet sistemini geleneksel İslam devleti sistemiyle değiştirmektir. Çünkü batı değerleri İslami değerler ile uyuşmuyor. İslama inanan toplumlar batı etkisiyle karşı karşıya gelmemelidir. Onlara göre toplumdaki kötülüğün nedeni halkın batı kültürüyle kucaklaşmasıdır. Bu kötülük İslam kültürünün modern devlet kurumlarını yıkarak yerine İslami kurumları kurmasıyla önlenebilir. Bu durum ise toplumdaki şeriat hukuku sayesinde yapılabilir. Örgütün ideolojisine göre modern devlet kurumlarını yok ederken ölen kişiler otomatik olarak cennete gideceklerdir.[16]

Örgütün bir diğer amacı ise “Ortodoks İslam” gibi bir İslam devleti kurmaktır. Örgütün lideri   Muhammed Yusuf ‘a göre “Ortodoks İslam” batı eğitimine ve batı çalışma hayatına hoşgörü ile bakmıyor. Çünkü onlar günah. Örgütün amacına ulaşabilmesi için güvenlik kurumları da dahil olmak üzere devletin bütün kurumları ezilmeli ve yok edilmelidir.[17]

Nijerya ‘ya şeriat getirmek isteyen Boko Haram Örgütü’nün gerçekleştirdiği sembolik terör eylemleri[18]

Temmuz 2009: Nijerya'nın Kuzeydoğu kentlerinden biri olan Bauchi'de bazı üyelerinin Nijerya güvenlik güçlerince tutuklanmasının ardından, kuzey kentlerinden Maiduguri'de polis ve askerle çatışmaya girdi. 5 gün süren çatışmalarda çoğu Boko Haram cemaatine üye 800'e yakın kişi öldü. Bu çatışmaların ardından örgütün lideri Muhammed Yusuf yakalandı ve gözaltına alınmasından saatler sonra polis gözetimindeyken bir keskin nişancı kurşunuyla öldürüldü.

Temmuz 2010: 2009 yılında Nijerya polisi tarafından öldürüldüğü sanılan örgütün yöneticilerinden Ebubekir Şeku'nun bir videosu yayınlandı ve videoda Şeku, örgütün liderliğini üstlendiğini ilan ediyordu.

Aralık 2010: 2010 yılında Nijerya'nın merkezindeki bombalı eylemler ile ülkenin kuzeydoğusunda 86 kişinin ölümüyle sonuçlanan bombalı saldırıları üstlendiğini açıkladı.

16 Haziran 2011: Nijerya'nın başkenti Abuja'daki emniyet genel müdürlüğü binasının yakınında bir bombalı aracın patlaması sonucunda iki kişi öldü.

26 Haziran 2011: Maiduguri Bölgesi'ndeki Dala'da toplam 25 kişinin öldüğü çok sayıda patlama yaşandı. Saldırı nedeniyle Boko Haram Örgütü üyelerinin tutuklanmasının ardından bu defa bir kafe-bara bomba atıldı.

25 Ağustos 2011: Boko Haram üyeleri, ülkenin kuzeydoğusundaki Gombi Polis İstasyonu'na saldırdı. 4 polis ve 1 asker öldürüldü. Ardından First Bank ve Union Bank isimli iki banka Boko Haram Örgütü üyelerince saldırıya uğradı. 7 banka personeli ölürken hiçbir zaman açıklanmayan miktardaki para ise örgüt tarafından çalındı.

26 Ağustos 2011: Bir intihar bombacısı Abuja'da bulunan Birleşmiş Milletler binasında üzerindeki bombaları patlattı. En az 35 kişi ölürken 64 kişi yaralandı. Saldırıyı Boko Haram üstlendi ve eğer daha fazla bombalı eylemle karşılaşmak istemiyorsa Nijerya güvenlik güçlerinin derhal hapishanelerde bulunan örgüt üyelerini serbest bırakmasını istedi. Bu saldırı aynı zamanda Nijerya'da örgüt tarafından gerçekleştirilen ilk canlı bomba saldırısı olarak kayıtlara geçti.

4 Kasım 2011: Damaturu, Potiskum ve Maiduguri bölgelerinde bir dizi bombalı saldırı düzenlendi. Örgütün üstlendiği saldırılarda en az 150 kişinin öldüğü tahmin ediliyor.

25 Aralık 2011: Başkent Abuja ve Jos kentlerindeki bombalı saldırıların ardından kuzeydoğudaki Damataru kenti çevresindeki güvenlik güçlerini hedef alan saldırılar ile hemen ertesi gün 25 Aralık'ta Madalla kentindeki bir Katolik kilisesi ile diğer bazı kentlerde düzenlediği saldırılarda ise toplam 103 kişi hayatını kaybetmişti.Saldırılar tarihe 'Kanlı Noel' olarak geçti.

20 Ocak 2012: Kano'da düzenlenen bombalı ve silahlı saldırılar sonucunda şimdiye kadar 145 kişinin hayatının kaybettiği belirtildi. Boko Haram Örgütü geçen sene gerçekleştirdiği saldırılar sonucunda 750'ye yakın kişinin ölümüne sebep oldu.

Boko Haram Örgütü kurulduğu 2002 yılından örgütün lideri Muhammet Yusuf ‘un öldürüldüğü 2009 yılına kadar genellikle sivil hedeflere saldırıyordu. Ancak bu tarihten itibaren resmi devlet kurumları ve güvenlik güçleri örgütün temel hedefleri konumuna gelmiştir. Örgüt eylemlerinde genellikle motosikletli tetikçiler ve bombacılar kullanmaktadır. Ama 26 ağustos 2011 ‘de BM binasına yapılan saldırıda ilk kez canlı bomba kullanmıştır.

Boko Haram Örgütü yaptığı eylemler itibariyle hem iç kamuoyunda hem de uluslar arası kamuoyundan tepkiler almaktadır. Örgüt yaptığı eylemleri din kisvesi altında açıklamasına rağmen bazı din âlimleri tarafından çeşitli eleştirilere maruz kalmıştır. Bu eleştiriler son derece önemlidir. Çünkü örgüt yaptığı eylemleri dini tabanda meşrulaştırarak kendisinin cihat yaptığını vurgulamaktadır. Bu açıdan bu âlimlerin düşüncelerine yer vermek son derece önemlidir.

Nijerya’daki İslami Hareket lideri İbrahim Zakzaki, Boko Haram cemaatinin Taliban ve el Kaide Hareketi’yle ilişki içerisinde olduğunu belirtmiştir. Örgütün kendine bağlı silahlı kişilerce şahsi hedeflerini gerçekleştirmeye çalıştıklarını belirten Zakzaki, örgütün masum birçok kişinin ölümüne sebep olduğunu söylemiştir.

Nijerya'daki İslami Hareket liderlerinden Muhammed Mahmud Nuri, Boko Haram içerisindeki gençlerin hatalı düşüncelere sahip olduklarını belirterek "Silahlı gençler, yanlış düşüncelere sahipler. Âlimlerin onları uyarması gerekmektedir. Onlara, güç kullanarak sorunları çözemeceyeklerini anlatmalıdırlar. Sorunun çözümü için barışçıl yollar kullanılmalıdır" dedi.

İslami İşler Yüksek Meclis Genel Sekreteri Abdullatif Adegbite Boko Haram Örgütünün İslami temsil etmediğini ve onların gerçek müslümandan çok uzak olduğunu söylemiştir.

Diğer yandan Nijerya'daki tüm İslami hareketleri bir çatı altında toplayan İslami Örgütler Konferansı lideri Abdullah Şaib "Son saldırıların İslami bir temeli yok. Hiçbir Müslüman kabul edemez" diyerek, Boko Haram'ın son saldırılarını eleştirdi. Şaib ayrıca, "Biz, bu cemaati tanımıyoruz. Özellikle de şiddet kullanarak İslami hükümleri, Nijerya'nın her bir köşesinde uygulamak istiyorlar. Bu, asla kabul edilebilir değil. Biz, bu cemaatin saldırılarını kınıyoruz. İslam, kendi mezhebini başkalarına dayatmaya müsaade etmez. " dedi.

Nijerya’daki hareketlerden Nasrul İslam da Boko Haram'ın yöntemine şiddetle karşı çıkıyor. Nasrallah İslam "Kuran'ın neresinde kendi davanı yayman için insanları öldürebileceğin yazmaktadır" dedi. Nasrallah İslam ayrıca Boko Haram'ın İslamı yayma niyetinden şüphe ettiğini açıkladı. Nasrul İslam ayrıca Boko Haram'a bağlı olan kişilerin İslam'a ilişkilendirilmesinin yanlış olacağını açıkladı.

Sonuç

11 Eylül 2001’de ABD ‘deki Dünya Ticaret Merkezine ve Pentagon ‘a yapılan saldırılarla birlikte terörizm uluslararası alanda yeni bir gündem maddesi oluşturdu. Artık devletler terörizmin önlenmesine dair kararlar almaya hatta ABD gibi terörizmle fiili mücadeleye başladı. Batılı devletlerce terörizm doğu toplumlarında dinle özdeşleştirildi. Ne var ki bu kanaatlerinde haklılık payı vardır. Çünkü terör örgütleri yaşadıkları toplumda halk desteğine ihtiyaç duydukları için dini kullanmaktan hiçbir zaman çekinmediler. Çünkü bu toplumlarda dini söylem milliyetçi söylemden daha fazla pirim sağlamaktadır. Bugün varlık  gösteren El kaide, Taliban, Boko Haram gibi örgütler dini saikle hareket ederek bulundukları bölgede bir takım kazançlar elde etmek isteğindedirler.

Boko Haram Örgütü kurulduğu zaman yapılan çatışmalar genellikle etnik düzeyde seyretmekteydi. Belli bir süre sonra dış mihraklar tarafından bu çatışmaya din alet edildi ve Nijerya ‘da ki durum Hıristiyan – Müslüman mücadelesine evrimleştirildi. Dünya kamuoyunda Nijerya, Müslüman ve Hıristiyanlar arasında paylaştırıldı. Ne yazık ki bu örgüt bu oyuna alet edilerek birçok masum insanın ölümüne sebep oldu. Biz bu filmi daha önce Sudan meselesinde izlemiştik. Aradaki tek fark orada bir örgüt teröründen ziyade devlet terörü gündeme getirildi. Ve tarih bir kez daha tekerrür ediyor ve Nijerya bölünmeye doğru yol alıyor.

ABD kongresi tarafından hazırlanan raporda Boko Haram ABD için yükselen bir tehdit olarak nitelendirildi. Raporda ayrıca Boko Haram‘ın El kaide ve Taliban ‘la operasyonel düzeyde işbirliğine müsait olduğu vurgulandı.[19] Tüm bu veriler yeni bir oyunun başladığına işaret ediyor.

ABD ve İsrail Nijerya hükümetine bu örgütle mücadelesinde her türlü desteği vereceğini belirtmiştir. Çünkü Nijerya ABD ‘nin petrol tedarikçisi ülkelerinden biridir. Bugün itibariyle ABD ham petrol ithalatının %8’ini bu ülkeden yapmaktadır. Bu oran ise Nijerya ‘nın ürettiği günlük petrolün yarısına eşittir.[20] Boko Haram şuan direk olarak ABD çıkarlarına bir tehdit oluşturmamaktadır. Ancak ileri vadede bu durumun değişeceğine şüphe yoktur.  Çünkü ABD bu bölgede yeni bir El kaide yaratma konusunda çok isteklidir. Maalesef dünya bu süreç sonunda yeni bir Afganistan sorunuyla karşı karşıya kalacaktır. 

 

Çağrı Adil 

 


[1] Batı Afrika’da bir güvenlik tehdidi: Boko Haram, Müge Dalar

[2] Batı Afrika’da bir güvenlik tehdidi: Boko Haram, Müge Dalar

[3] Batı Afrika’da bir güvenlik tehdidi: Boko Haram, Müge Dalar

[4] Michael Gubser, Christian Science Monitor, 4 Nisan 2012

[5] Batı Afrika’da bir güvenlik tehdidi: Boko Haram, Müge Dalar

[6] Michael Gubser, Christian Science Monitor, 4 Nisan 2012

[7] Batı Afrika’da bir güvenlik tehdidi: Boko Haram, Müge Dalar

[8] Nijerya ‘nın Talibanı: Boko Haram, İsra Haber, 29 Temmuz 2009

[9] Peace and conflict studies programme, institute of African Studies,Universitiy of Ibadan, N.D Danjibo

[10] Müge Dalar röportajı :“Nijerya ‘daki mücadele bin yıllık….”,Müge Dalar

[11] The Boko Haram uprising and islamic revivalism in Nigeria,in :Africa Spectrum,45,2,95-108, Adesoji,Abimbola

[12] The Boko Haram uprising and islamic revivalism in Nigeria,in :Africa Spectrum,45,2,95-108, Adesoji,Abimbola

[13] Peace and conflict studies programme, institute of African Studies,Universitiy of Ibadan, N.D Danjibo

[14] Peace and conflict studies programme, institute of African Studies,Universitiy of Ibadan, N.D Danjibo

[15] The Boko Haram uprising and islamic revivalism in Nigeria,in :Africa Spectrum,45,2,95-108, Adesoji,Abimbola

[16] Peace and conflict studies programme, institute of African Studies,Universitiy of Ibadan, N.D Danjibo

[17] Tell magazine ,10 agustos 2009,p,34

[18] Savaşkarşıtları.com, Mehmet Tüm , 22 ocak 2012

[19] Nijerya ‘da neler oluyor? Ahmet Akın ,23 MART 2012

[20] Nijerya ‘da neler oluyor? Ahmet Akın ,23 MART 2012

 

 

KAYNAKÇA

Akın,Ahmet,Nijerya’da,neleroluyor?,http://www.stratejikanaliz.com/kategoriler/dis_politika/nijrya/nijeryada_kilise_bombalandi.htm 23 Mart 2012

Adesoji, Abimbola(2010), The Boko Haram Uprising and İslamic Revivalism in Nigeria,in: Africa Spectrum,45,2,95-108

Dalar, Müge, Batı Afrika’da bir güvenlik tehdidi: Boko Haram, Afrika Gündemi, Aralık 2011

Dalar, Müge, Müge Dalar Röportajı: Afrika'daki mücadele bin yıllık..?, Azbilmişözneler, 2 Şubat 2012, http://azbilmisozneler.blogspot.com/2012/02/muge-dalar-roportaj-nijeryadaki.html

Gubser, Michael, Christian Science Monitor, 4 Nisan 2012.

Nijerya ‘nın Talibanı: Boko Haram,İsra Haber,29 Temmuz 2009, http://www.israhaber.com/platform-eylemleri/nijeryanin-talibani-boko-haram-5807-haberyazdir.html

N.D Danjibo, Peace and conflict studies programme, institute of African Studies, Universitiy of Ibadan

Tell Magazine, 10 Agustos 2009, p. 34.

Tüm Mehmet, http://www.savaskarsitlari.org/arsiv.asp?ArsivTipID=5&ArsivAnaID=66216, 22 Ocak 2012

 
  "Dengesizliğin Dengeleyici Gücü" Olabilmek...   2012-04-16
  "Türkiye'nin Normatif Değerler İle Realpolitik Arasında Sıkıştığı Alan Libya ve Suriye Örnekleri"   2012-04-17
  "Başlarken"...   2012-04-15 21:47:16
  "Türkiye İçin Yeni Bir Dış Politika Karar Verme Modeli Önerisi"   2012-04-17
  "İkinci Marmara Seferini Yeniden Düşünmek"   2012-04-17
  "Türk Dış Politikası ve Kamu Diplomasisi"   2012-04-17
  Arnavutluk’ta “Yeni Milliyetçilik” Rüzgarı   2012-04-21
  "Türk Dış Politikasının İşleyişi Üzerine Bir Değerlendirme"   2012-04-18 23:26:39
  "Küreselleşen Dünya’da, Devletlerin Daha Demokratik Dış Politika Karar Verme Sürecine İhtiyacı Vardır"   2012-04-17
  "Dış Politika Yaklaşımlarındaki Dönüşüm"   2012-04-20
 
Ana Sayfa Hakkımızda Haberler Analizler Röportajlar Projeler Duyurular Raporlar Makaleler Yasal Uyarı İletişim
  Soft&Design N.ROGLU