Videolar Linkler RSS Site Haritası
 
 
 
 
Untitled Document
» Konular / Afrika/ "Stratejik ve Tarihsel Çalışmalar İle Dış Politika Analizi Arasındaki Teorik Farklılıklar"

Yazarlar
  Mehmet Seyfettin EROL
  Hacked By Er0iN || Yalnızlık sert gelir ...
  Alaeddin YALÇINKAYA
  Hacked By Er0iN || Yalnızlık sert gelir ...
  Elşan İZZETGİL
  Hacked By Er0iN || Yalnızlık sert gelir ...
  Ceren GÜRSELER
  Hacked By Er0iN || Yalnızlık sert gelir ...
  Musa KARADEMİR
  Hacked By Er0iN || Yalnızlık sert gelir ...
  İsmail CİNGÖZ
  Hacked By Er0iN || Yalnızlık sert gelir ...
Diger yazarlar »
  Eklenme Tarihi: 2012-04-20
"Stratejik ve Tarihsel Çalışmalar İle Dış Politika Analizi Arasındaki Teorik Farklılıklar"

Bir ülkenin bir konu ve/veya sorun üzerindeki dış politikasına ilişkin değerlendirmeler yapılırken, genellikle geçmişte formüle edilen dış politika kararlarının gelecekte meydana gelen sonuçlarına bakılarak nasıl daha “doğru” bir şekilde planlanması ve/veya hangi “doğru” araçların kullanılması ve/veya taktiklerin uygulanması gerektiği yönünde görüşler ortaya atılmaktadır. Özellikle Türkiye’de, araştırma merkezlerinin yaptığı değerlendirmelere baktığımızda, günümüzde yaşanan gelişmenin kısa tarihsel arka planı verilmekte, hükümetin beklentileri sıralanmakta, diğer devletlerin tutumları özetlenmekte ve ardından da bugüne ve geçmişe bakılarak, ileriye dönük kişisel kestirimler yapılmaktadır.

Ancak, bu değerlendirmelerde, karar vericinin, dış politika kararını alırken hangi faktörlerin etkisi altında kaldığı ve elinde ne tür bilgilerin bulunduğu yönünde detaylı bilgi edinmek neredeyse imkânsızdır. Fakat bu bilgi yetersizliğine rağmen, hükümetin atması gereken adımlar ve yürütülen politikanın yetersizliği üzerine “akademik değerlendirmeler”, “stratejik öngörüler” rahatlıkla yapılabilmektedir. Bu öngörülerde, araştırmacının bakış açısına uygun olarak ne yapılmalıydı? Gelecekte nasıl bir sonuç veya sonuçlar ortaya çıkabilir? Ne tür adımlar atılmalı, davranışlar sergilenmeli? Böylece daha doğru dış politika nasıl izlenmeli? gibi farklı sorulara cevaplar verilmektedir. Ancak, bu tür değerlendirmelerde, rasyonaliteye uygun bir çalışmanın yapıldığı söylenemez. 

Diğer taraftan, bu tür değerlendirmeleri akademik açıdan yetersiz görmek veya değersiz saymak yanlış bir tutum olacaktır. Çünkü dış politika üzerine yapılan bilimsel çalışmalara baktığımızda, karşımıza üç farklı disiplin/anlayış çıkmaktadır: Stratejik, tarihsel çalışmalar ve karar verme modeli.

Stratejik çalışmalar, karar vericinin beklentileri, niyetleri ve amaçları üzerine yoğunlaşmaktadır. Aktörlerin amaçları nelerdir? Beklentileri nelerdir? Bu beklentiler, izlenen politika ile hayata geçirilmiş midir? Eğer cevap evet ise dış politika başarılı bir eylem sayılmaktadır. Eğer cevap hayır ise dış politika başarısız kabul edilmektedir. Bu durumda atılması gereken adımlar neler olmalıdır? Devletin izlediği stratejiler hatalı mıdır? Nasıl strateji ve taktikler izlenmelidir? Bu sorulara göre stratejik değerlendirmeler yapılmaktadır.

 

 

 

Stratejik Çalışmalar

Tarihsel Çalışmalar

Karar Verme Modeli İle İlgili Çalışmalar

  • Karar vericinin beklentileri nelerdir?
  • Karar vericinin niyetleri nelerdir?
  • Karar vericinin amaçları nelerdir?
  • Beklentiler izlenen politika ile hayata geçirilmiş midir?
  • İzlenen politika başarısız ise ne gibi taktikler ve stratejiler izlenmelidir?
  • Devletin duruşu ve dış dünyaya karşı yönelimi nasıldır?
  • Nasıl ve neden bu tür yönelimler gerçekleştirilmiştir?
  • Hangi koşulların etkisiyle değişimler meydana gelmiştir?
  • Hangi gelişmeler aktif dış politika izlenmesine neden olmaktadır?

 

  • Nasıl ve hangi koşullar altında karar verilmiştir?
  • Karar alındığı günün koşullarında değerlendirilmiş midir?
  • Karar verici araçları hangi düşünceler ışığında tespit etmiştir?
  • Karar verici diğer ülkelerin tutumlarını nasıldeğerlendirmektedir?Bu tablo biçimsel olarak düzenlenmeli 

Bu tür çalışmalarda, dış politikadaki süreklilik ve değişim, karar vericinin amaçları ile beklentileri doğrultusunda açıklanmaktadır. Bu nedenle, dış politika gelişmeleri, askeri strateji, ekonomik kalkınma, oyun teorileri ve jeopolitik kuramlar çerçevesinde analiz edilmektedir.

Tarihsel çalışmalar ise, gelişmeyi neden-sonuç ilişkisi bağlamında analiz etmektedir. Burada, nedensellik aranmaktadır. Diğer bir ifadeyle, tarihsel değişiklik ve süreklilik bağlamında dış politika kararlarına bakılmaktadır. Böylece, analizin ana öznesi, dış dünyaya karşı devletin genel yönelimi veya duruşudur. Analiz sırasında, nasıl ve neden bu tür yönelimlerin geliştirildiği ve hangi önkoşulların etkisiyle değişimin ortaya çıktığı üzerinde durulmaktadır. Böylece, tarihsel çalışmalar, tarihsel, sosyal değişim, kalkınma ve sistem teorileri kullanarak, akademik değerlendirmelerde bulunmaktadır. Örneğin, Türkiye, hangi tarihsel roller üzerine dış politikasını belirlemektedir? Hangi tarihsel, toplumsal gelişmeler, Türkiye’nin aktif dış politika üretmesine neden olmaktadır? gibi sorular, bu tür çalışmalarda sorulmaktadır.

Fakat akademisyenler, her iki tür çalışmada da olayın tüm boyutlarını incelemeden, ileriye dönük tahminlerde bulunmaya gayret etmektedir. Yaptıkları tahminler ise, geçmiş örneklere ve yönelimlere dayalı gözlemlere bağlı olarak, geleceğe ilişkin öngörülerde bulunmayı içermektedir. Ancak, dış politika davranışının, kararın alındığı zamanın koşulları dikkate alınarak, detaylı şekilde analiz edilmesi gerekmektedir. Çünkü dış politika, ileriye dönük olarak planlanan, içerisinde her zaman beklenilmeyen faktörleri barındıran bir davranıştır. Her ne kadar her bir dış politika olayı, geçmişte yaşanan bazı olaylar ve kararlar ile ortak noktaları paylaşsa da, yine de kendisine has özellikler taşımaktadır. Bu nedenle, her bir gelişme için, bu özel koşulların özelliklerinin tespit edilmesi gerekmektedir. Hatta aynı olay içerisinde, farklı zaman diliminde, farklı özellikler bile ortaya çıkmaktadır ki, X bir olayın t1 ile t2 zaman dilimlerindeki özellikleri oldukça farklı olabilmektedir. Çünkü dış politikada kırılma noktaları mevcuttur ve bu kırılma noktalarının da dikkatlice incelenmesi gerekmektedir.

Bu nedenle, dış politika karar verme sürecine ilişkin akademik çalışmalar, nasıl ve hangi koşullar altında dış politika kararının alındığını incelemektedir. Böylece, bu çalışmalar, bir yandan karar verme sürecine ve süreci etkileyen faktörlere, diğer yandan kararın rasyonalitesine odaklanmaktadır. Bu tür çalışmalar, karar vericilerin nasıl bir hesap içerisinde bulunduklarını, seçenekleri nasıl belirlediklerini, araçları hangi düşünceler ışığında tespit ettiklerini, olayı nasıl algıladıklarını, diğer ülkelerin tutumlarını nasıl değerlendirdiklerini ve seçeneklerin muhtemel sonuçlarını nasıl tahmin ettiklerini, karar vericiler arasında nasıl bir ilişkinin mevcut olduğunu ve karar vericiyi etkileyen faktörlerin neler olduğunu vb. araştıran konuları irdelemektedir. 

Böylece, analizin öznesi, karar vericiler, karar verme süreci ve dış politika kararları olmaktadır. Diğer bir ifadeyle, analiz, dış politika yapım sürecine ve sürecin çıktılarına odaklanmaktadır. Burada, politika sürecine ilişkin teoriler, sistem yaklaşımları, örgütsel modeller, sosyal ve psikolojik yaklaşımlar ile ekonomik teoriler kullanılmaktadır[1].

Görüldüğü gibi, dış politika analizi oldukça zahmetli bir akademik alandır. Çünkü dış politika sorunları ve dolayısıyla dış politika yapım süreci oldukça karmaşıktır. Dış politika kararları, tek bir lider, grup veya sadece bürokratik aktörler tarafından planlanmaktadır.

Tek yönlü, karşılıklı etkileşim, ardışık ve ardışık-karşılıklı etkileşim halinde kararlar gibi çok çeşitli dış politika kararları bulunmaktadır. Bu kararlar da çok farklı faktörlerin etkisi altında belirlenmektedir. Bu faktörleri, psikolojik (liderin kişiliği, algılama gibi), iç (devlet kurumları, medya, kamuoyu gibi), uluslararası (sistemin yapısı, evrensel değerler gibi) ve sosyolojik-kültürel (tarih, din, milliyetçilik, siyasal kültür gibi) olmak üzere dört farklı gruba ayırmak mümkündür.

Dış politika kararları, birbirleriyle etkileşim halinde olan bir yapı içerisinde ve dinamik koşullar altında alınmaktadır. Bu kararlar, bugünün koşullarının etkisi altında, ileriye dönük planlandığı için, bünyesinde her zaman önceden kestirilemeyen sonuçlar barındırmaktadır. Ayrıca, kararlar, belirsizlik, risk ve eksik bilgi gibi unsurlardan da etkilenmektedir.

Aynı zamanda, bu kararlar, zaman ve bilgi darlığı altında, algılama, yanlış anlama, imajlar, inançlar, duygular, dürtüler, iç siyasi ve ekonomik hesaplardan etkilenmekte ve liderin kişiliği, yanlış hesapları, gündemi ve çıkarları tarafından şekillenmektedir[2]. Diğer taraftan, kararlar, uluslararası çevrenin koşullarından da etkilenmektedir.

Sonuçta, bütün bu faktörlerin etkisi incelenmeden, dış politika kararlarını ve kararlara ilişkin süreci yeterli düzeyde anlamak mümkün değildir.

 

Psikolojik Faktörler

 

 

İç Faktörler

 

Uluslararası

Faktörler

 

Sosyolojik ve

Kültürel Faktörler

 

  • Liderin Kişiliği
  • Liderin Algılama Şekli
  • Liderin Nasıl Algıladığı
  • Liderin Bilişsel Kapasitesi
  • Liderin Dış Politika Emelleri
  • Liderin Değer Yargıları

 

  • Devlet Kurumları
  • Medya
  • Kamuoyu

 

 

 

 

  • Sistemin Yapısı
  • Evrensel Değerler

 

 

  • Tarih
  • Din
  • Milliyetçilik
  • Siyasal Kültür

 

Dipnotlar

Bu yazı, Ertan Efegil, Dış Politika Analizi Ders Notları, Ankara: Nobel Yayınevi, 2012 isimli kitabın giriş kısmından alınmıştır.

1)      John P. Lovell, Foreign Policy in Perspective: Strategy, Adaptation and Decision-Making, New York: Holt, Rinehart and Winstion Inc., 1970, s. 1 – 45.

2)      Alex Mintz ve Karl DeRouer, Understanding Foreign Policy Decision Making, Cambridge: Cambridge University Press, 2010, s. 169 – 171.

 

Ertan EFEGİL

Sakarya Üniversitesi

Ulusl. İlişk. Böl.

 

 


 [S1]Bu tablo biçimsel olarak düzenlenmeli!

 
  ‘Arap Baharımsı’lığı Döneminde Türkiye-İran İlişkisi   2012-03-19
  "Ortadoğu Bağlamında Türkiye-ABD İlişkileri"   2012-03-12
  "Amerika'nın Büyük Stratejisi Olarak Demokrasi "   2012-03-19
  "Bangladeş'de Anayasa Tartışmalarının Gölgesinde Siyasi Kriz   2012-03-20
  "Çin Pakistan İlişkilerinde Doğu Türkistan"   2012-03-22 00:13:23
  "Avrupa Treni Dönüyor Mu?"   2012-03-20
  "Obama -Dalay Lama Görüşmesinin ABD - Çin - Hindistan İlişkilerine Olası Etkisi"   22.03.2012
  "Özbekistan: 20 Yıllık Yeni Tarih"   22.03.2012
  "ÇATIRDAYAN AVRUPA"   2012-03-20
  "Cem Özdemir'e "Yeşil" Iışık (Mı?)"   2012-03-20
 
Ana Sayfa Hakkımızda Haberler Analizler Röportajlar Projeler Duyurular Raporlar Makaleler Yasal Uyarı İletişim
  Soft&Design N.ROGLU